Het bermeffect

Tekst: Cor Denneman Heilscher namens het team van multimediaplatform Cycle4.live

We zijn geneigd een fietstocht te zien als een verplaatsing van A naar B. We stappen op, kiezen een route en kijken vooral vooruit. De bestemming is het doel. Alles wat onderweg ligt, is landschap.
Maar wat als we onderweg wat meer aandacht hebben voor wat zich naast de weg afspeelt?

Dan kan er iets bijzonders gebeuren. We zien de paardenbloem die tussen het gras groeit. De kaardenbol die onverwacht hoog boven de berm uitsteekt en in bloei staat. We merken dat de vegetatie op één plek is platgedrukt en ontdekken een smal, uitgeschuurd pad dat dwars door de berm loopt.

Een wildwissel?

Zitten hier reeën? Of zijn het everzwijnen? Plotseling is de berm geen rand meer van de weg. Hij is een verhaal geworden. Dat noemen we het bermeffect. Het ontstaat wanneer we tijdens het fietsen niet alleen letten op waar we naartoe gaan, maar ook nieuwsgierig worden naar wat we onderweg tegenkomen.
De berm wordt dan een plek van ontdekking. Een bloem kan leiden naar een vraag over biodiversiteit. Een pootafdruk kan een gesprek openen over dieren en hun leefgebied. Een oude boom kan vertellen hoe het landschap er vroeger uitzag.

En soms brengt de berm ons niet alleen dichter bij de natuur, maar ook dichter bij andere mensen. Een oudere man zit op een bank voor zijn huis de krant te lezen. We stoppen even en maken een praatje. Hij vertelt dat hij hier al zijn hele leven woont. Hij weet waar vroeger de beek liep. Hij heeft de boom nog zien planten die nu boven de weg uitsteekt. Hij weet wanneer de reeën uit het bos komen en waar de eerste zwaluwen verschijnen.

Een fietstocht die begon als een verplaatsing van A naar B, heeft ons ineens iets geleerd over een landschap, over een dorp en over een mensenleven.

De twaalfjarige

Misschien rijdt er een twaalfjarige mee. Hij heeft de paardenbloem gezien. De kaardenbol. Het wildpad. De zelfgemaakte houten bank van de man. Misschien zegt hij onderweg: ik wil later bioloog worden. Of misschien denkt hij: zo’n bank zou ik ook wel willen maken.
En jaren later wordt hij bioloog. Of houtbewerker. Of landschapsarchitect. Of specialist waterhuishouding op het kabinet van de minister. Of gewoon iemand die anders naar een berm kijkt. We weten het niet.
Maar precies daarin zit de kracht van het bermeffect. Een fietstocht kan dingen in beweging zetten die je niet kunt plannen. Je lichaam komt in beweging. Daaruit ontstaat aandacht. Aandacht leidt tot verwondering. Verwondering leidt tot vragen.

Vragen leiden tot gesprekken

Gesprekken kunnen leiden tot ideeën, inzichten en soms zelfs tot keuzes die een leven veranderen. De fiets brengt ons dus niet alleen ergens. Hij brengt ons in contact met wat onderweg gebeurt.

Dat vraagt wel iets van ons

We moeten bereid zijn om af en toe van onze route af te wijken. Om te stoppen. Om te kijken. Om een vraag te stellen waarop we het antwoord nog niet kennen. Want wie alleen maar zo snel mogelijk van A naar B wil, ziet vooral de weg.

‘Jimmy’ van Boudewijn de Groot (YouTubelink)

Wie ruimte laat voor het bermeffect, ontdekt de wereld naast de weg.

En misschien is dat wel een van de mooiste dingen die een fiets ons kan leren: je hoeft niet altijd sneller naar je bestemming. Soms is het interessanter om te ontdekken wat je onderweg tegenkomt.

Het bermeffect is de onverwachte opbrengst van het onderweg zijn. De bloem die je anders niet had gezien. Het dier dat je anders niet had ontdekt. De mens die je anders niet had ontmoet. Het idee dat anders niet was ontstaan.

En misschien zelfs de toekomst die onderweg een heel klein beetje van richting verandert.

Scroll naar boven