De ecocyclus van de fiets
Waarom een werkloze fiets maatschappelijke achteruitgang is
Tekst: Cor Denneman Heilscher namens het team van multimediaplatform Cycle4.live

In onze moderne economie zijn we gewend geraakt om de fiets te beschouwen als een individueel consumptiegoed. Je koopt hem, gebruikt hem al dan niet intensief, en als er iets nieuws komt of de motivatie wegzakt, verdwijnt hij naar de achtergrond.
Maar in een wereld die schreeuwt om duurzaamheid en efficiënt grondstoffengebruik, moeten we onze blik bijsturen. De fiets is geen wegwerpproduct. Het is een sleutelcomponent in een regeneratieve ecocyclus. Het wordt tijd om de fiets zijn volwaardige en rechtmatige plek te gunnen in onze maatschappij.
Kapitaal op zolder
Loop een willekeurige straat door en de kans is groot dat er achter de garagedeuren en op de zolders miljoenen euro’s aan ongebruikt fietserfgoed stof staat te vergaren. Een fiets die jarenlang stilstaat omdat de kinderen groter zijn geworden, of omdat de eigenaar is overgestapt op een e-bike, vertegenwoordigt niets minder dan maatschappelijke achteruitgang. Er zijn immers grondstoffen, energie en arbeid gebruikt om die machine te bouwen. Wanneer dat potentieel letterlijk wegroest in een schuurtje wordt een zinvolle ecocyclus doorbroken. Een fiets is pas écht duurzaam als hij kilometers maakt. Elke dag dat een kwaliteitsfiets ongebruikt stilstaat, is een gemiste kans om een auto te vervangen of iemand mobiliteit te schenken.
De valkuil van de goedkope ‘brolfiets’
De drang naar bezit zorgt bovendien voor een ander hardnekkig probleem: de populariteit van de spotgoedkope ‘brolfiets’ uit lagelonenlanden. Online of in de supermarkt koop je voor een prikje een glimmende, nieuwe fiets. De realiteit achterhaalt de consument echter snel. Gebruikte materialen zijn vaak van minderwaardige kwaliteit en zodra er iets kapot gaat, komt de nood aan het juiste wisselstuk de pret bederven. Onderdelen zijn niet gestandaardiseerd, nergens te krijgen, of de reparatiekosten overstijgen de totale waarde van de fiets. Het resultaat? Een nagenoeg nieuwe fiets die na een paar maanden een nieuwe thuis vindt op de schroothoop. Wat heet duur? Dit lineaire model van ‘maken, breken, weggooien’ staat lijnrecht tegenover de ecocyclus die de fiets juist zou moeten symboliseren.

Naar een regeneratief model
Binnen de fietswereld moet daarom een mentaliteitsverschuiving plaatsvinden van bezit naar gebruik, en van lineair naar regeneratief. Een regeneratieve ecocyclus betekent dat een fiets zo is ontworpen en georganiseerd dat hij nooit zijn waarde verliest. Is de eerste eigenaar erop uitgekeken? Dan moet die fiets via een gestroomlijnd systeem direct zijn weg terugvinden naar een nieuwe gebruiker. Dat vraagt om modulaire fietsen met universele, vlot beschikbare wisselstukken die door elke lokale maker hersteld kunnen worden. Zo blijft de fietshub lokaal, circulair en sociaal.
Nood aan slimme financiële constructies
Om deze ecocyclus te sluiten, moeten we misschien anders gaan betalen voor onze mobiliteit. Innovatieve financiële constructies zijn hierin de sleutel en bieden een vele malen duurzamer alternatief dan de goedkope wegwerpfiets. Denk aan flexibele fietsleasing, ‘product-as-a-service’-modellen (waarbij je betaalt voor het gebruik en de gegarandeerde werking, niet voor het metaal zelf), of terugkoopgaranties door fabrikanten. Wanneer een leasecontract afloopt of een gebruiker stopt, zorgt de constructie ervoor dat de fiets wordt teruggenomen, gereviseerd en weer als ‘refurbished’ kwaliteitsfiets de markt op gaat. Dit houdt hoogwaardig materiaal in omloop en maakt topkwaliteit toegankelijk voor iedereen, zonder de ecologische voetafdruk van een constante stroom nieuwe productie.
De deugden van de circulaire fietser
De ecocyclus van de fiets sluiten is niet alleen een taak voor de industrie, maar een educatieve opdracht voor ons allemaal. We moeten leren inzien dat de waarde van een fiets niet zit in het eigendomsbewijs, maar in de omwentelingen van het wiel. Door te kiezen voor kwaliteit, herstelbaarheid en slimme gebruiksmodellen in plaats van goedkope consumptie, transformeren we de fiets van een potentieel stuk schroot tot de motor van een regeneratieve toekomst.

