De paradox van de achterbank

Tekst: Cor Denneman Heilscher namens het team van multimediaplatform Cycle4.live

Fietsspelden om te voorkomen dat een broek tussen de ketting raakt. Een regenkap die bij de eerste windvlaag rond je hoofd klappert. Functioneel (bijna) perfect. Sociaal dodelijk.

Volwassenen promoten fietsen vandaag met gezondheid, duurzaamheid, klimaatwinst en CO₂-reductie. Allemaal waar. Maar niet elk kind ligt daar wakker van. Die wil weten of iets leuk is, vrijheid geeft en — minstens zo belangrijk — wat anderen ervan vinden.

Wat iets cool maakt, zit zelden in het voorwerp zelf.

Een technisch perfecte fiets kan een tiener volkomen koud laten. Een helm kan aanvoelen als een volwassen dictaat. Een fluorescerend hesje heeft ongeveer dezelfde sociale aantrekkingskracht als een verkeerskegel. Coolheid gaat niet in de eerste plaats over functionaliteit. Ze gaat over identiteit. Wie ben ik? Waar hoor ik bij? Wat zegt dit over mij? En vooral:

Hoe kijken anderen naar mij?

Kinderen en jongeren zijn voortdurend bezig met die vragen. Ze kijken naar elkaar, nemen gedrag over en bepalen samen wat aantrekkelijk, stoer of interessant is. Ook onderzoek naar fietsen laat zien hoe belangrijk die sociale omgeving is: wanneer vrienden en klasgenoten fietsen, wordt fietsen vanzelfsprekender en aantrekkelijker.

Dat betekent dat we fietsen misschien veel te vaak behandelen als een mobiliteitsgegeven, terwijl het voor jongeren in de eerste plaats ook een sociaal en cultureel fenomeen is.

Dat noemen we de paradox van de achterbank

We willen kinderen zelfstandig maken. Ze moeten leren verantwoordelijkheid nemen, beslissingen nemen en hun eigen weg vinden. Maar ondertussen brengen we hen met de auto naar school omdat de weg te gevaarlijk is. De achterbank wordt zo de wachtkamer van de volwassenheid. En precies daar ligt een van de sterkste troeven van de fiets: autonomie.

Op een fiets heb je geen chauffeur nodig. Je kunt zelf vertrekken. Zelf je route kiezen. Zelf bepalen waar je stopt. Je kunt naar een vriend fietsen zonder dat iemand je moet brengen. Je kunt een omweg maken omdat die leuker is. Je kunt een helling overwinnen die gisteren nog te zwaar leek. De fiets geeft een kind iets wat moeilijk in een gezondheidsstatistiek te vatten is. Namelijk het gevoel:

Ik kan dit zelf!

Misschien moeten we kinderen daarom niet zozeer leren fietsen, maar volwassenen leren om los te laten.

De fiets kan zijn eigen verhaal vertellen

Het verhaal van de wind in je gezicht. Van modder op je broek. Van een sprintje met vrienden. Van een verborgen paadje. Van die ene helling die eerst onmogelijk leek. Van ergens aankomen zonder dat iemand je heeft gebracht. De fiets vertelt het verhaal van zelf kunnen. En dat is misschien wel zijn krachtigste pedagogische boodschap.

Coolheid kun je niet opleggen. Je kunt haar niet communiceren in een campagne, niet afdwingen met een verkeersplan en al helemaal niet produceren met een fluorescerend hesje. Kinderen bepalen zelf wat cool is.

Scroll naar boven