Van spel naar systeemdenken
Tekst: Cor Denneman Heilscher namens het team van multimediaplatform Cycle4.live
Duurzaamheid is geen optelsom van losse doelen. Het is een web van keuzes, gevolgen en soms onverwachte dilemma’s. Dat wordt op een bijzondere manier zichtbaar in Rice Up, een bordspel dat werd ontwikkeld door docenten en studenten van Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit.
In Rice Up kruipen spelers in de huid van een gemeenschap van rijstboeren. Ze staan voor keuzes die op het eerste gezicht heel eenvoudig lijken. Stuur je je kinderen naar school of laat je ze meehelpen op het land? Gebruik je pesticiden om de oogst veilig te stellen? Leen je geld bij de bank om te investeren? En wat doe je wanneer een overstroming plotseling alles overhoop haalt?

Elke beslissing heeft gevolgen. Voor het inkomen, maar ook voor onderwijs, gezondheid, natuur, samenwerking en de toekomst van de gemeenschap. Precies daarin schuilt de kracht van het spel: een keuze die vandaag verstandig lijkt, kan morgen ergens anders in het systeem een onverwacht probleem veroorzaken.
Duurzaamheid zit vol dilemma’s
De Sustainable Development Goals (SDG – Duurzame Ontwikkelingsdoelen) van de Verenigde Naties willen richting geven aan een eerlijkere en duurzamere wereld. Maar de zeventien doelen staan niet los van elkaar. Ze versterken elkaar soms, maar kunnen elkaar ook in de weg zitten.
Meer produceren kan bijvoorbeeld goed zijn voor het inkomen, maar gevolgen hebben voor bodem en water. Kinderen naar school sturen creëert kansen voor de toekomst, maar betekent tegelijk dat er minder handen beschikbaar zijn op het land.
Rice Up maakt die complexiteit tastbaar. Niet door erover te vertellen, maar door spelers zelf de gevolgen van hun keuzes te laten ervaren. En dat is misschien wel de interessantste les.
Eerst winnen, dan begrijpen
In de eerste ronde zijn de spelers vaak vooral bezig met geld verdienen. Logisch ook: dat is wat je op korte termijn kunt zien en meten. Maar naarmate het spel vordert, ontdekken ze dat duurzame vooruitgang iets anders vraagt. Wie alleen voor zichzelf speelt, loopt vroeg of laat tegen de grenzen van het systeem aan. Langetermijnwinst vraagt geduld, inzicht én samenwerking.
Dat maakt Rice Up meer dan een bordspel over de SDG’s. Het is een oefening in systeemdenken: leren kijken voorbij de directe gevolgen van een beslissing en ontdekken hoe alles met elkaar verbonden is.
Leren door te spelen
Het project begon als een studieproject van Marieke van Hoof en Willem Bennenbroek. Inmiddels hebben zij, na hun master aan de Radboud Universiteit, een onderneming opgericht om Rice Up naar het voortgezet onderwijs te brengen. Daar wordt het spel gebruikt in workshops van anderhalf tot vier uur, afhankelijk van de voorkennis van de leerlingen. Er is ruimte voor een introductie over de Sustainable Development Goals, voor het spel zelf én voor reflectie achteraf.
Want uiteindelijk gaat het niet alleen om de vraag: Heb ik gewonnen? De interessantere vraag is:
Wat gebeurde er met de rest van het systeem toen ik mijn keuze maakte?
En precies daar raakt Rice Up aan de kern van Cycle4.live: leren kijken naar verbanden, gevolgen herkennen, samenwerken en ontdekken dat elke beweging een volgende beweging in gang zet.

