Leren fietsen als opstap naar cybernetisch systeemdenken

Tekst: Cor Denneman Heilscher namens het team van multimediaplatform Cycle4.live

Herinner je je nog het moment dat je leerde fietsen? Je stapte op, trapte vooruit en stuurde (handelen). Direct voelde je dat je naar links dreigde te vallen (waarnemen). Je hersenen vertaalden dat wankele gevoel razendsnel naar een waarschuwing: als ik niks doe, lig ik op de grond (leren). Instinctief stuurde je een klein beetje naar rechts om je evenwicht te herstellen (aanpassen).

Zonder dat je het doorhad, paste je daar de pure basis van cybernetisch systeemdenken toe. Je stuurde jezelf bij op basis van de informatie die je uit je omgeving terugkreeg. Binnen de cybernetica noemen we dat een feedbackloop.

De kunst van het sturen in een complexe wereld

Het woord cybernetica komt van het Griekse kybernetes, wat ‘stuurman’ betekent. In een snel veranderende wereld lopen we vaak vast wanneer we complexe problemen proberen op te lossen met starre plannen. We verwachten een rechte lijn van A naar B, maar de realiteit is grillig.

Cybernetisch systeemdenken leert ons kijken naar het grotere geheel. Het focust niet op losse onderdelen, maar op de relaties en informatiestromen binnen een systeem. Het is de kunst van het navigeren en in balans blijven te midden van constante verandering.

De Cybernetische Ecocyclus van cycle4.live brengt deze filosofie tot leven in een oneindige beweging — gesymboliseerd door de liggende Möbiusband. Net als de ketting en de tandwielen van een fiets brengt elke schakel de volgende in beweging.

Alles begint met beweging. Cybernetisch denken is geen passieve filosofie. Het vereist interactie met de omgeving. We zetten een concrete stap, starten een initiatief of nemen een beslissing. Door te handelen brengen we het systeem in beweging en creëren we de allereerste data en effecten.

Zodra we in beweging zijn, richten we de blik naar buiten. We observeren nauwkeurig wat er gebeurt en verzamelen objectieve informatie. Wat zijn de directe en indirecte gevolgen van onze actie? Welke signalen pikt het systeem op? Zonder waarneming vliegen we blind.

Data en observaties worden pas waardevol als we er betekenis aan geven. In de leerfase gaan we de verzamelde informatie interpreteren. We delen inzichten met elkaar en leren van onze ervaringen. Wat werkte wel, wat werkte niet, en waarom? Dit is de feedback die ons slimmer maakt.

Systemen die weigeren te veranderen, stagneren. In deze laatste fase gebruiken we de geleerde lessen om heel gericht bij te sturen. We versterken wat goed werkt en laten los wat niet meer dient. Dit schept de ruimte en hernieuwde energie om de cyclus weer opnieuw in te gaan met een volgende, slimmere handeling.

Waarom deze ecocyclus werkt

De Cybernetische Ecocyclus haalt de angst voor ‘fouten’ weg. Binnen de cybernetica bestaat er namelijk geen falen, er is alleen terugkoppeling (feedback). Net als op de fiets is vallen en opstaan de enige manier om vooruit te komen. Door continu te handelen, waarnemen, leren en aanpassen, blijf je flexibel, veerkrachtig en perfect in balans.

Meer weten over systeemdenken?

De cybernetische ecocyclus
Van spel naar systeemdenken
De fietser als systeemdenker
Denken in systemen, Donella Meadows

Scroll naar boven