Donuteconomie
In zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw

Kate Raworth
We zijn gewend om economische vooruitgang vooral uit te drukken in groei. Het bruto binnenlands product — het bbp — is daarbij lange tijd het belangrijkste kompas geweest.
Kate Raworth stelt in Donuteconomie een andere vraag: hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle mensen in hun behoeften kunnen voorzien, terwijl we binnen de grenzen van onze levende planeet blijven?
Haar antwoord krijgt de vorm van een donut.
De binnenste ring staat voor de sociale basis: de essentiële voorwaarden waaraan mensen moeten kunnen voldoen. De buitenste ring vormt het ecologische plafond: de grenzen waarbinnen de aarde haar levensondersteunende systemen kan blijven dragen. Tussen beide ligt de ruimte waarin mensen kunnen floreren: sociaal rechtvaardig én ecologisch veilig. Het is een eenvoudig beeld, maar het vraagt om een andere manier van denken over economie.
Raworth werkt die verandering uit in zeven manieren van denken voor de 21ste eeuw. Ze begint met het veranderen van het doel: weg van een economie die eindeloze groei als uitgangspunt neemt en naar een economie die erop gericht is te floreren binnen de donut. Vervolgens vraagt ze ons het grotere geheel te zien, anders naar menselijk gedrag te kijken en economieën te begrijpen als complexe systemen.
Daarna volgen drie ideeën die voor Cycle4.live bijzonder interessant zijn.
Ontwerp voor verdeling
Niet eerst iets produceren en vervolgens proberen de opbrengsten eerlijker te verdelen, maar al bij het ontwerp nadenken over hoe waarde en macht verdeeld worden.
Ontwerp regeneratief
Niet alleen proberen de schade te beperken die economische activiteit veroorzaakt, maar economische systemen zo ontwerpen dat ze de levende wereld ondersteunen in plaats van haar verder uit te putten.
Wees niet afhankelijk van groei
Groei kan in bepaalde omstandigheden nuttig of noodzakelijk zijn, maar Raworth stelt dat niets in de levende wereld onbeperkt blijft groeien. De vraag wordt dan niet simpelweg óf een economie groeit, maar wat er gebeurt wanneer groei niet langer het doel op zichzelf is.
Een andere manier van ontwerpen
Misschien is dat wel een van de interessantste gedachten uit het boek. Als we een probleem willen aanpakken, zijn we vaak geneigd om te beginnen met wat er al bestaat. We proberen een bestaande technologie efficiënter te maken, een bestaande productieketen schoner of een bestaand bedrijfsmodel minder belastend te maken.
Raworth nodigt uit om eerst een andere vraag te stellen:
Wat als we het systeem opnieuw zouden ontwerpen vanuit het doel dat we werkelijk willen bereiken?
Donuteconomie zet ons op het spoor van een andere manier van denken. Neem nu een fiets. Je kunt proberen een bestaande fiets duurzamer te maken. Maar je kunt ook een stap terugzetten en vragen:
Hoe zou een fietsecosysteem eruitzien als we het vanaf het begin zouden ontwerpen binnen de sociale en ecologische grenzen van de donut?
Dan komen andere vragen naar voor:
- Waar komen de grondstoffen vandaan?
- Hoe worden onderdelen geproduceerd?
- Hoe lang moet een fiets meegaan?
- Kunnen onderdelen worden hersteld en vervangen?
- Waar blijft de waarde van de productie?
- Welke kennis en werkgelegenheid ontstaan er?
- Hoe verhouden fiets, openbaar vervoer en ruimtelijke ordening zich tot elkaar?
- En wat gebeurt er met materialen wanneer een fiets uiteindelijk uit gebruik raakt?
De fiets is dan niet langer alleen een product. Hij wordt onderdeel van een systeem. Dat sluit mooi aan bij een van Raworths zeven manieren van denken: denk in systemen. Economie, samenleving en de levende wereld staan volgens haar niet los van elkaar, maar zijn onderling afhankelijk.
Waarom LEESVOER voor Cycle4.live?
Omdat Donuteconomie ons uitnodigt om anders te gaan denken. Niet onmiddellijk zoeken naar een betere oplossing voor wat er vandaag bestaat, maar eerst onderzoeken welk systeem we eigenlijk willen en waarbij we ons goed voelen, ook naar onze kinderen en kleinkinderen toe.
Dat sluit aan bij de blik van Cycle4.live: verandering bekijken als iets dat niet uit één losse ingreep ontstaat, maar uit de wisselwerking tussen mensen, systemen, omgeving en feedback. De donut geeft daarvoor geen blauwdruk. Wel een kompas.
Hoe zorgen we ervoor dat wat we in beweging zetten, niet alleen vandaag werkt, maar ook ruimte laat voor mens en planeet om morgen verder te bewegen?
Dit boek is een absolute aanrader voor iedereen!
